Bridge Of Spies (2015) - một tác phẩm nữa của Steven Spielberg về chiến tranh

Ngày: 05-11-2015 người tạo: Đặng Văn Hiếu 381 lượt xem
Bridge Of Spies (2015) - một tác phẩm nữa của Steven Spielberg về chiến tranh

Bridge of Spies là một trong những tác phẩm chiến tranh tầm cỡ của đạo diễn Steven Spielberg, sau Schindler’s List (1993), Saving Private Ryan (1998), War Horse (2011), Lincoln (2012)…  Điều thú vị trong các tác phẩm của ông, đó không phải là mô tả cuộc chiến với những tham chiếu từ lịch sử hay các sự kiện có thật, mà chính là những câu chuyện giữa con người với con người, giữa những dằn xé, mâu thuẫn và bản sắc của mỗi con người, họ có thể là nạn nhân, là kẻ gây chiến, hay thậm chí là những người ngoài cuộc. Nhưng bất kể ai đúng ai sai, ai chánh ai tà, khi xuất hiện trong các bộ phim của Steven Spielberg, đặc biệt là trong bối cảnh chiến tranh, thì mỗi người đều mang trong mình sứ mệnh phải sống, phải khác biệt trên tổng thể hài hòa và cảm xúc mà bộ phim mang lại.

Bridge Of Spies mở đầu với shot hình cận cảnh một người đàn ông đang tự nhìn vào tấm gương của mình cùng với bức chân dung tự họa. Một gương mặt trong tranh, và một gương mặt qua tấm gương. Đâu là sắc thái thật của người đấy? Và người xem sẽ nhìn thấy hình ảnh thật của người đàn ông đấy qua đâu? Có ai trả lời được câu hỏi này hay không? Một điệp viên tài ba chắc chắn sẽ không để ai có được câu trả lời chính xác, đó chính là họa sĩ tự do trên phố Brooklyn, New York – Emil Robert Goldfus. Và không lâu sau người xem nhận ra thân phận thực sự của ông, đó chính là đại tá Rudolf Abel (Mark Rylance), một viên tình báo Liên Xô đã thiết lập và lãnh đạo nhiều điệp viên do chính ông tuyển chọn, tự tạo ra những mã số để thường xuyên liên lạc với trung tâm và hoạt động cực kỳ hiệu quả trong một thời gian dài.

Khi CIA tìm thấy và phát hiện thân phận thật của ông, để đúng với thể chế luật pháp hiện hành của Mỹ, họ đã tìm đến luật sư James Donovan (Tom Hanks) để bào chữa cho ông. Có thể đây là một điều mỉa mai dành cho hệ thống luật pháp, khi họ yêu cầu một luật sư chuyên về bảo hiểm lại đảm nhiệm cho một vụ án mang tính quốc gia; và bởi vì những người trong CIA hay chính phủ nghĩ rằng vụ bào chữa này chỉ mang tính hình thức, để rốt cuộc vẫn kết án tử thua cuộc cho Abel, một cú trả đòn khá đau dành cho Liên Xô. Tòa án, do đó đã phần nào được hiểu như một sân khấu mà kết cục đã soạn sẵn trong kịch bản. Nhưng Donovan đã thay đổi nó. Chính xác là ông làm đúng công việc và trách nhiệm của mình. Donovan với những lập luận sắc bén, ngắn gọn đã cho tòa án thấy rằng Abel sẽ là một mắc xích quan trọng và sẽ có khả năng thay đổi cục diện trong cuộc chiến thông tin giữa Mỹ và Liên Xô, và do đó, ông ta cần được sống. Dù cho người dân muốn nhìn thấy Abel treo cổ với lòng yêu nước mù quáng, hay những người đồng nghiệp xa lánh, gia đình gặp nguy hiểm, thì Donovan vẫn quyết tâm đứng vững để bảo vệ quan điểm và thân chủ của mình. Có một điều mà có lẽ Donovan, vì là một luật sư bào chữa có tài nên ông ta hiểu rất rõ bản chất của vấn đề, trong khi những người còn lại thì không vì bị cảm tính lấn át: Abel là thân chủ của ông, và nhiệm vụ của luật sư bào chữa chính là phải bảo vệ thân chủ của mình. Điều này thể hiện rất rõ tinh thần làm việc của phương Tây: ai làm việc đó, và một khi đã được giao việc thì phải làm đúng trách nhiệm của mình. Hình tượng “standing man” ở Donovan không chỉ là quyết tâm giành lấy lẽ công bằng cho Abel ở một đất nước được mệnh danh là “công bằng”, mà là cách Donovan đối diện với những chỉ trích, đe dọa từ cảm xúc bộc phát từ người dân xung quanh.

bride-spies-tom-hanks-trailer

Cái cách mà Donovan lo lắng, đi qua đi lại khi trăn trở về bản án của Abel, nó làm cho tôi nghĩ đến hình ảnh của một người trước hết là sự hết mình vì công việc, sau đó mới là nỗi đồng cảm xuất phát từ trái tim. Khi ông qua Liên Xô, băng qua bức tường Berlin, che dấu thân phận để tìm gặp các chính khách bàn thảo kế hoạch trao đổi tù binh giữa Abel và phi công do thám của Mỹ Francis Gary Powers (Austin Stowell) và cậu sinh viên kinh tế của Mỹ bị bắt tại bức tường Berlin, Frederic Pryor. Đó là cuộc trao đổi hai, hai, hai. Cách tiếp cận vấn đề của Donovan rất cương quyết và dứt khoát, thể hiện một tinh thần thép của một vị luật sư chuyên nghiệp. Họ biết mình cần làm gì và phải làm gì để cán cân công lý và quyền lợi chia đều cho các bên.

Dù cho mọi người ghét cay ghét đắng, nguyền rủa và rời xa Donovan, nhưng cách duy nhất để anh vẫn còn là chính mình đó là sống ngay thẳng và giữ vững lập trường. Nó làm cho tôi ít nhiều nghĩ đến câu nói “Tự trọng, luôn luôn tự trọng” của Gene Kelly trong Singing in the rain, là phương châm sống của người nghệ sĩ chân chính.

Có rất nhiều điều để nói về Donovan, vì sao anh lại cứng rắn theo đuổi vụ án của Abel đến cùng, vì sao anh lại một mình đến Berlin, chịu đựng cái lạnh băng giá và sống trong căn phòng tồi tàn để tìm cách đàm phán về vụ trao đổi con tin,… Đó không phải là một việc dễ dàng, nhất là khi Donovan đơn thân độc mã đi tìm lời giải cho mình, thân chủ và chính phủ của mình. Khoảng 1/3 nửa cuối của phim, khi Donovan qua Đức, mỗi người xem như thể là một cameraman để lướt đi cùng Donovan băng qua từng khung hình lạnh giá và tàn khốc của hậu Thế chiến thứ 2. Một trong những điều mà tôi nghĩ không nhiều đạo diễn làm được, đó là khi bộ phim dựa trên dữ kiện quan trọng của lịch sử, có tính chất quyết định đến số phận của cả một thế hệ, một chủ đề khá tế nhị, thì có chỗ nào để các chi tiết hư cấu trong bộ phim làm bật được tinh thần của nhân vật chính, khiến cho bộ phim không buồn tẻ và cũng không quá an toàn. Tôi nghĩ phần nhiều chính là phương pháp tỉnh lược. Không kể chuyện, không miêu tả, không mô phỏng, mà thay vào đó, người đạo diễn sẽ tìm cách để mở rộng các khung hình lột tả khoảnh khắc, thần thái nhân vật kết hợp với lời thoại vào đúng chỗ và đúng lúc. Và đó chính là điểm đặc sắc của Bridge Of Spies nhờ vào phần kịch bản của anh em nhà Coens (Ethan Coen và Joel Coen), những phù thủy kịch bản của No country for old man (2007), Fargo (1996), Inside Llewyn Davis (2013),…

Tuy nhiên, cả bộ phim Bridge of Spies với dụng ý để tôn vinh đức tính cương trực và tinh thần thượng tôn luật pháp, công bằng của Donovan, đã được sắp đặt trong các câu thoại thuộc về Abel, gián điệp Liên Xô và là thân chủ của anh. Dù đứng trên hai chiến tuyến, nhưng bằng cách nào đó, họ đã bắt sóng với nhau ở lý tưởng và phong cách làm việc hết mình cho chính phủ của họ.

“Chúng ta phải kết thúc chuyện này, nếu không sẽ có một chiến tranh khác nữa xảy ra”.

Trong Bridge of Spies, thú thật là chính vai diễn Abel của Mark Rylance lại để cho tôi ấn tượng sâu đậm hơn cả. Ánh mắt bình tĩnh của ông mỗi khi nói “Lo lắng có ích gì”, hay khi nhìn dáng vẻ lo lắng của Donovan và ông kể câu chuyện về “standing man”, về một người bạn của gia đình ông đã đấu tranh lại bọn người đã tra tấn người đàn ông đó. Sau mỗi cú roi, người đó lại đứng dậy và còn đứng thẳng hơn lần trước. Sau đó, họ bỏ cuộc. Tôi thích nét mặt nghiêm nghị, nhưng tỏa ra một cảm giác bình thản, ôn hòa, thẳng thắn ở con người này. Trong lịch sử, Nhờ có Abel và nhóm tình báo của ông mà Liên Xô đã rút ngắn đáng kể thời gian để chế tạo thành công bom nguyên tử. Nhiều nhà quân sự tài ba trên thế giới đã dũng cảm thừa nhận, họ hi vọng quốc gia của họ sẽ có một “Abel” như Liên Xô đang có. Mặt khác, khi bị bắt, Abel vẫn bị chối bỏ trên giấy tờ và truyền thông bởi chính quốc gia mình đang phục vụ, nhưng ông vẫn không hé lộ bất cứ bí mật nào, cũng không hề bán đứng những người cộng sự. Trong quá trình điều tra, Abel từ chối đưa ra các bằng chứng tại tòa và không nghe theo các lời dụ dỗ của CIA để phản bội tổ quốc. Ông bị kết án 32 năm tù và bị biệt giam tại một nhà tù ở New York. Sau đó, thời gian trong tù Abel dùng để nghiên cứu lý thuyết toán học, nghệ thuật và hội họa. Sau 14 năm hoạt động bí mật ở Mỹ, đến khi được trao trả lại cho Liên Xô, ông vẫn ung dung chia sẻ với Donovan: “Lát nữa đây số phận của tôi sẽ phụ thuộc vào việc tôi sẽ ngồi đằng sau hay được ôm chầm chào đón”. Abel là một điệp viên có tài, là viên ngọc của Liên Xô, nhưng ông cũng là một con người cô độc, lẻ loi, dành cả đời hết lòng phụng sự cho tổ quốc.

Bridge-of-Spies

Bên cạnh đó, Bridge of Spies cũng cho người xem thấy sự sắc sảo của những nhà chính trị quân sự khi tham dự trong sự kiện vào ngày 10/2/1962, trên cây cầu Glienicker tại biên giới Đông và Tây Berlin với cuộc trao đổi tù nhân lịch sử giữa Mỹ và Nga. Đó không còn là một, hai, hai, mà còn liên quan đến chính sách an ninh như một màn dàn trận của Lý thuyết trò chơi của nhà toán học John von Neumann . Và rõ ràng, Lý thuyết trò chơi đã có sự phát triển lớn khi được hình thức hóa nó trong thời kỳ trước và trong Chiến tranh Lạnh, chủ yếu do áp dụng của nó trong chiến lược quân sự, nổi tiếng nhất là khái niệm đảm bảo phá hủy lẫn nhau (mutual assured destruction)

Cuối cùng, điều tôi cảm nhận được ở Bridge of Spies chính là một bài học đắt giá về tinh thần phản chiến, chiến tranh khiến cho mạng sống và số phận của mỗi cá nhân trở thành quân cờ trên một ma trận không lối thoát. Hình ảnh bức tường Berlin phân chia ranh giới Đông và Tây Đức, cũng như phân chia Liên Xô và Mỹ khiến người xem không khỏi ám ảnh, dù chúng ta không thuộc về thời đại đó, nhưng nỗi đau chia cắt, rời xa, bị phân tán thì không có ngôn ngữ nào diễn tả được.

Bridge-of-Spies

Phần âm nhạc của Bridge of Spies do nhà soạn nhạc Thomas Newman đảm nhiệm, những bản nhạc mang không khí ảm đạm của Chiến tranh lạnh, bản nhạc bình yên êm ả khi luật sư Donovan trở về nhà, và bản nhạc của tình bạn giữa ông và Abel cộng hợp với sức biểu cảm của nhân vật giúp bộ phim chiếm được cảm xúc của người xem.

Tuy nhiên, điểm mà tôi không thích nhất chính là việc tôn vinh tinh thần Mỹ quá mức ở những chi tiết đối đãi với tù binh, song song là khung hình tại Liên Xô trong cùng bối cảnh tương tự. Khiến cho người xem dễ sinh ra cái nhìn phiến diện và không công bằng cho phía còn lại. 

Theo 35MM

Bình Luận cho Bridge Of Spies (2015) - một tác phẩm nữa của Steven Spielberg về chiến tranh: